حسن بن نوح القمري البخاري

20

كتاب التنوير (فارسى)

تاريخچهء زندگانى و آثار طبى ابو منصور بخارى ابو منصور حسن بن نوح القمرى ( كمره‌يى ) بخارى يكى از افاضل پزشكان نامدار ايرانى ، و از مردم ماوراء النهر خراسان ، و از معاصران دولت سامانيان بوده و در شهر بخارا مىزيسته است . وى از استادان بزرگ و از بنيادگذاران دانش پزشكى ايرانى - اسلامى بوده و در قرن چهارم مىزيسته ، وصيت حذاقت و آثار طبى او در زمان خودش در سراسر جهان اسلام انتشار يافته است . شيخ الرئيس ابو على بن سينا در آغاز جوانى و اوان تحصيل علم اواخر عمر و زمان شيخوخت اين استاد بزرگ را درك كرد و در محضر او چندگاهى به تحصيل علم پزشكى و فراگرفتن دقايق و غوامض آن توفيق يافت و توشه‌ها اندوخت ، و به همين سبب او را از استادان بلكه يگانه استاد ابو على بن سينا بشمار مىآورند . ابو منصور از استادان مبرز و مقبول القول علم پزشكى بود و در زمان حياتش آوازهء عظيم يافت وصيت تاليفات و آثار و افكار و نظريات او در مسائل دانش پزشكى از دربار بخارا به ماوراء النهر خراسان و ساير بلاد ايران و كشورهاى اسلامى رسيد ، و در محافل پزشكى تاليفات و آراء پزشكى او مورد توجه پزشكان نامدار و استادان مسلم اين علم بزرگ قرار گرفت ، و خواص و عوام از آثار و اقوال او بهره‌ور گرديده‌اند . از سرگذشت زندگانى ابو منصور چندان آگاه نمىباشيم ، آنچه دربارهء او مىدانيم بسيار كوتاه و نارسا است ، و آنچه كه از او نمىدانيم بس افزون است . و نوشته‌ها دربارهء او ناياب مىباشد . چه او در دورانى مىزيسته ، و در استانى كاشانه و خانمان داشته و عمر خود را گذرانيده است كه روزهاى بس دشوار كشيده و ديده ، و هرچه داشته بويژه آثار فرهنگيش دستخوش نابودى و تباهى گرديده است ، چه بسيار كتابها كه از ميان رفته و اينك آنچه كه نيست فراوان ، و آنچه كه هست كم و اندك‌مايه ، آنچه از ميان رفته است بسيار ، و آنچه كه بجا مانده است بس ناچيز مىباشد . روزهاى تيره فامى كه در مهاجمات و دستبردهاى پىدرپى طوايف ويرانگر و وقايع زيانبار و خانمانسوز كه بر سرزمين مردخيز و دانش‌آفرين خراسان بزرگ گذشته است نشانيهاى شوم ، و يادگارهاى جانسوز برجاى گذاشته است .